نام تنگه هرمز و مخاطراتش گاهگاهی به مثابه شمشیر داموکلس،بر بالای سر ما و رقیبان ما چرخ می زند،تنگه هرمز مدافعان منطقه ای دارد و سینه چاکان بین المللی،شیفتگان نفت دارد و عاشقان جنگ، آوردگاه پادشاهان بود و پهنه رقص دولفینی جنگ سالاران فاتح پرتقالی،هلندی،عثمانی،مسقطی،انگلیسی.خشایار شاه بعد از نبرد سالامین،چشمان لبریز از اشک و خون خویش را با آب آن شستشو داد،شاه عباس کبیر نیز نماز ظهرش را به آب آن وضو ساخت،و او که در خاکش غریب بود،مشتی از خاک و دلوی از آبش را غریبانه در غربت ابدی خویش بوسید و معصومانه بر تربتش فشاند.آری تنگه هرمز مهمترین آبراه طبیعی جهان است و ناشناخته ترین تنگه نزد مردمانش! روزی هزار بار نامش را چون شاهنامه می شنوی و دریغ از یک بار خواندن! تنگه هرمز کجاست؟کدام کشور در منطقه به ثبات تنگه هرمز بیش از سایر کشورهای منطقه نیازمند است؟شاهراه حیاتی صادرات و واردات کدام کشور در منطقه محسوب می گردد؟تنگه هرمز،آبراهی است بین المللی،برای ما عزیز و برای دیگران لذیذ.همانگونه که ناپلئون بناپارت در خصوص نقش تنگه های استراتژی در سال 1804گفت:اگر ما شش ساعت ارباب تنگه های جهان باشیم،آقای جهان خواهیم بود.و آدمیرال فیشر،از تنگه های مهم به عنوان کلید های جهان نام برد.شایان ذکر است که این نوشته در سه بخش1-در تبیین خاستگاه و جایگاه تنگه استراتژیک هرمز.2-اهمیت خلیج فارس و دریای عمان.3-اهمیت آبراهها و کانالهای بین المللی تنظیم و نشر یافته که مسلما" با عدم کفایت آن در معرفی و شناخت دقیق هر یک از موارد فوق مواجه خواهید شد.لذا پیشاپیش از شما خوانندگان محترم پوزش طلبیده و متمنی است که کاستی ها را ناشی از دسترسی محدود اینجانب به اطلاعات دقیقتر بر شمرده و نواقص آن را نیز  بر من ببخشائید.1-قبل از پرداختن به تنگه هرمز لازم است تا به چرایی انتخاب نام استان هرمز گان نیز بپردازیم.سال 1355 شمسی بود که بنا به پیشنهاد وزارت کشور،هیات وزیران وقت نام استان ساحلی بنادر و جزایر خلیج فارس و دریای عمان را به استان هرمزگان تغییر داد و علت انتخاب نام هرمزگان برای استان ساحلی،قدمت نام هرمز در منطقه و موقعیت بسیار حساس و حیاتی تنگه هرمز و بخصوص واقع شدن استان هرمزگان در دهانه تنگه هرمز بود.در این استان ساحلی سه محل بنامهای هرمز از گذشته های دور تا امروز وجود داشته است که عبارتند از1- شهر قدیم هرمز که نزدیک میناب امروزی قرار داشت.2- جزیره هرمز که مهاجران شهر قدیمی هرمز یا هرمز کهنه به آنجا پناه بردند و جزیره را بنام وطن اصلی خویش هرمز نامیدند.3-تنگه هرمز که در حقیقت گلوگاه دریای پارس و آبراه حیاتی و مهم کشور محسوب می شود.علی ایحال دو عقیده در باره ریشه نام هرمز وجود دارد؛اول در اعتقاد مرسوم،ریشه آن از نام خدای ایرانیان (اهورا مزدا )گرفته شده است که با پایه های هرکول،در ورودی دریای مدیترانه مقایسه می شود.دوم،تاریخ نویسان و زبان شناسان هرمز را از کلمه فارسی هورمغ به معنای درخت خرما می دانند.در لهجه محلی هرمز و میناب نیز این تنگه هورمغ نامیده می شود و دارای معنای ذکر شده است.تنگه هرمز از نظر جغرافیایی و اهمیت استراتژیک مهمترین آبراه طبیعی جهان محسوب می شود که دریای نیمه بسته خلیج فارس را از راه دریای عمان به اقیانوس هند و خطوط کشتیرانی بین المللی دریای آزاد پیوند می دهد.تنگه هرمز به دلیل اهمیت جهانی تجارت نفت که در منطقه فاقد جایگزین دریایی می باشد،روزانه شاهد عبور 20 الی 70 کشتی تانکر نفت با ظرفیت محدود تردد به لحاظ کریدورهای باریک می باشد که تنها تهدید تردد کشتی ها را از آن،مناقشات منطقه ای ثبت کرده اند. عرض تنگه هرمز حداقل 56 و حداکثر 180 کیلو متر و در باریکترین نقطه یعنی فاصله میان جزیره ایرانی لارک و جزیره عمانی قوئین بزرگ 39 کیلومتر میباشد.طول تنگه 182 کیلو متر و حداقل عمق آن 115 متر و محل اتصال دریایی آن خلیج فارس به دریای عمان و محل جدایی خشکی آن ایران و عمان می باشد.در ساحل شمالی،جمهوری اسلامی ایران و در ساحل جنوبی انتهای شمالی عمان،شبه جزیره المسندم قرار دارند.تنگه هرمز هلالی شکل است که قوس آن رو به شمال و به طرف فلات ایران قرار دارد،و در نتیجه بیشتر منطقه ساحلی آن در کشور ایران قرار گرفته است.در منطقه هرمز چند جزیره بزرگ و کوچک قرار دارند که جزایر بزرگ قشم،لارک،هرمز،هنگام،ابو موسی،تنب بزرگ و کوچک در قلمرو حاکمیت ایران و جزایر بزرگ و کوچک و صخره ای الغنم،قوئین، المسندم در قلمرو حاکمیت عمان قرار دارند.جزایر مزبور به ویژه جزایر بزرگ از حیث نظارت و کنترل تنگه هرمز از ارزش سوق الجیشی و نظامی بالایی برخوردار می باشند.تنگه هرمز با آنکه ولی نعمت و ناجی دریای نیمه بسته خلیج فارس است( میزان آبی که از رودخانه های دجله و فرات و کارون وارد خلیج فارس می شود در هر ثانیه 300 متر مکعب است؛حال آنکه در هر ثانیه 1500 متر مکعب آب در خلیج فارس تبخیر می شود.بنابر این وجود تنگه هرمز سبب شده است که مقدار آب لازم برای تعادل حجم آب خلیج فارس از دریای عمان تامین شود.یکی از خصوصیات قابل توجه منطقه هرمز پیدایش شوره زارهای نمکی است که کوه نمک نام گرفته و در مناطق داخلی و ساحلی و حتی جزایر خلیج فارس موجب کم شدن و شور شدن آبهای روان گشته است و همانگونه که ذکر گردید اهمیت خلیج فارس بیشتر به واسطه مربوط بودن آن به اقیانوس هند است و اگر تنگه هرمز نمی بود خلیج فارس به صورت مردابی کم عمق در می آمد که پس از مدتی خشک می شد.تنگه هرمز به عنوان یک بخش مهم از یک سیستم ارتباطی بین سه قاره آسیا،آفریقا،اروپا و همچنین سه اقیانوس بزرگ کبیر،هند،و اطلس و نیز به عنوان یک شبکه ارتباطی میان خلیج فارس و دریای عمان به خلیج عدن،دریای سرخ و دریای مدیترانه می باشد.این تنگه مرکز تمدن آسیا،بین النهرین،مدیترانه و اروپا را به یکدیگر پیوند داده است و بدین ترتیب دهلیز دو تمدن خشکی و دریا بوده است.در واقع تنگه هرمز با داشتن دو خط کشتیرانی عمده به عرض تقریبی 4 کیلومتر که بوسیله یک خط باریکه امنیتی از هم جدا شده اند،ورود و خروج کشتیها را تسهیل بخشیده تا بدین نحو ورود به خلیج فارس از خط شمالی زیر جزیره لارک و قشم  و خروج از خط جنوبی در شمال راس المسندم و پایگاه الخساب صورت پذیرفته و تنگه هرمز کانال انتقال و پخش کالا، مواد غذایی،نفت و گاز،و ارزشها و عناصر فرهنگی و اجتماعی بین محیط های جغرافیایی مختلف لقب گیرد.تنگه هرمز علاوه بر موقعیت بی نظیر در زمینه اقتصادی، تکیه گاه دفاعی شبه جزیره عربستان و گذرگاه ورودی به خاک ایران(بزرگترین و نزدیکترین راه ارتباطی اقیانوس هند به داخل فلات ایران از بندرعباس و شمال تنگه هرمز می گذرد) هم بشمار می آید.(بزرگترین و نزدیکترین راه ارتباطی اقیانوس هند به داخل فلات ایران از بندرعباس و شمال تنگه هرمز می گذرد)بدین ترتیب اگر قدرتی فرا منطقه ای قصد حمله همه جانبه به شبه جزیره عربستان را داشته باشد،باید سه تنگه هرمز،باب المندب،و سوئز را در اختیار گرفته و تحرکات کشور هدف را تحت شعاع قرار دهد.علی ایحال از آنجا که صادرات جهانی نفت خام حدود 50 میلیون بشکه در روز است،که 20 میلیون بشکه در روز معادل 40 درصد صادرات جهانی آن از طریق تنگه هرمز صادر می گردد، و از آنجا که سالانه بیش از 13000 کشتی از طریق تنگه هرمز به خلیج فارس وارد می شود و کشتی های نفت کش قسمت عمده آن را شامل می گردند؛این موضوع تنگه هرمز را به مهمترین منطقه استراتژیک جهان تبدیل نموده است.تا جایی که به موجب ماده 37کنوانسیون 1982 امور دریاها،قائده عبور ترانزیتی کشتی های تجاری و جنگی از پهنه تنگه هرمز،خلیج فارس و دریای عمان تصریح شده است.همچنین زیر دریایی های حامل موشک های استراتژیک نیز مجازند از اعماق تنگه هرمز،دریای عمان و خلیج فارس تردد کرده و ملزم به عبور از سطح آب نمی باشند.مضافا اینکه هواپیما های تجاری و جنگی نیز می توانند از فضای بالای تنگه هرمز و فضای بالای دریای سرزمینی ایران و عمان عبور کنند و کشورهای ایران و عمان حق جلو گیری و یا توقف عبور کشتی های تجاری و جنگی،زیر دریایی ها،هواپیماهای تجاری و جنگی را ندارند.هر چند بر اساس تعریف عبور ترانزیتی تمامی آنان باید به طور پیوسته و سریع از تنگه عبور کرده و ضمن رعایت مقررات بین المللی،ضوابط تعیین شده از سوی کشورهای ایران و عمان را مطابق کنوانسیون 1982 مراعات نمایند( هیج یک از دو کشور جمهوری اسلامی ایران و عمان هنگام تصویب مفاد کنوانسیون 1982 خصوصیات بین المللی تنگه هرمز را مورد ایراد قرار ندادند و هردوی آنها قبول کردند که تنگه هرمز برای استفاده کشتیرانی بین المللی است)لذا از آنجا که کشور عزیز ما ایران بیش از هر کشور دیگر در منطقه به منظور رونق بخشیدن به صادرات و واردات خود وابسته به تنگه هرمز میباشد و تقریبا کل صادرات نفت آن و حدود 80 درصد تجارت جهانی آن با استفاده از راه آبی تنگه هرمز صورت می پذیرد،بیش از سایر کشورهای منطقه دارای منافع حیاتی در خلیج فارس و تنگه هرمز است.(کشور عربستان ار طریق دریای سرخ به آبهای آزاد راه دارد،برای عراق نیز صدور بخشی از تولیدات نفتی این کشور از طریق خطوط انتقال نفت خاک سوریه و ترکیه فراهم است،کشور عمان نیز به طور کامل از اتکا به خلیج فارس بی نیاز است) لذا دوری از تنش و پرهیز از مناقشات منطقه ای و بین المللی را می بایست در راستای تامین و تحقق حداکثری منافع ملی و جهانی خود برشمرد و همواره در راس هر کنشی عقلانیت را لحاظ نمود.آمین.ماخذ:تنگه های استراتژیک جهان.آشنایی با دریای عمان و خلیج همیشگی فارس.مفاد کنوانسیون حقوق دریاها در سال 1982. ف ه